AI mewn cyfraith teulu: yr hyn y mae angen i gleientiaid a chyfreithwyr ei wybod

Mae deallusrwydd artiffisial (AI) yn prysur ddod yn gysyniad cyfarwydd mewn cyfiawnder teulu. Mae’n effeithio ar sut mae cyplau sy’n gwahanu yn rheoli cyllid, sut mae rhieni yn gwneud trefniadau plant a sut mae ymarferwyr yn darparu cyngor amserol, cymesur.

Mae’r erthygl hon yn nodi beth sy’n newid yng Nghymru a Lloegr a beth sy’n cael ei ystyried yn arfer da.

A fydd AI yn helpu neu’n rhwystro fy achos?

Mae pob teulu yn wahanol. Mae anghenion, disgwyliadau ac amgylchiadau cleientiaid yn gofyn am feddwl strategol ynghyd ag ymagwedd empathetig wedi’i theilwra i’w sefyllfa.

Nid yw technoleg yn disodli barn, moeseg na chynrychiolaeth. Mae cyfreithiwr yn pwyso a mesur ffactorau dynol fel pryd i gyflwyno cynigion, sut i reoli honiadau yn ddiogel, p’un ai i geisio canfyddiadau neu ddad-ddwysau a sut i drosi cytundeb pennawd yn orchymyn cydsynio y bydd y llys yn ei gymeradwyo. Mae negodi yn ddynol hefyd. Gall tôn datganiad sefyllfa, strwythur cynllun rhianta a dilyniant datgelu arwain at setliad neu arwain at wrthdaro pellach.

Mae deilliannau cyfraith teulu yn dibynnu ar gyd-destun, hygrededd ac, mewn achosion plant, yr hyn sydd wirioneddol er budd gorau plentyn. Mae cymhwyso’r rhestr wirio lles, asesu cymesuredd a chyflwyno cynigion ar gyfer barnwr a llys penodol yn faterion a ddaw yn sgil profiad, nid awtomeiddio.

O’u defnyddio’n ddiofal, gall rhai offer AI niweidio achos. Gall systemau cynhyrchiol ddyfeisio awdurdodau, camddatgan y Rheolau Gweithdrefn Teulu neu anwybyddu canllawiau diweddar. Gall crynodebau sydd wedi’u hawtomeiddio fethu materion diogelu neu lywio’r tôn. Gall offer sydd wedi’u ffurfweddu’n wael gam-drin data sensitif, gan beryglu torri cyfrinachedd neu ddiogelu data. Mewn achosion rhwymedïau ariannol, gall gwall echdynnu heb ei wirio luosogi’r ffigur anghywir i Ffurflen E, atodlen asedau neu gyllideb – gan danseilio hygrededd ac achosi oedi.

Mae cyfreithiwr profiadol yn deall arferion lleol, disgwyliadau barnwrol a gweithredu ymarferol mewn achosion plant a rhwymedïau ariannol, o ysgolion a chysylltiad dan oruchwyliaeth i orchmynion rhannu pensiwn. Mae’r cyfuniad hwn o ddadansoddiad cyfreithiol a dyfarniad yn y byd go iawn yn cadw achosion yn ddiogel, yn gymesur ac yn canolbwyntio ar blant.

Gall AI ysgwyddo prosesau rheolaidd, ond mae strategaeth ac atebolrwydd yn aros gyda’r cyfreithiwr.

Lle mae AI eisoes yn gwneud gwahaniaeth mewn achosion teulu

Mewn rhwymedïau ariannol, gall AI goladu a chategoreiddio datganiadau banc, tynnu sylw at drafodion anarferol ac adeiladu atodlenni o asedau a rhwymedigaethau sy’n bwydo i mewn i drafodaethau datgelu a setlo. Mewn materion plant, gall trawsgrifio a chyfieithu wedi’i bweru gan AI droi nodiadau llais, negeseuon ac e-bost hir yn gronolegau clir, gan arbed amser a gwella cywirdeb.

Mae’r llysoedd teulu yn parhau i foderneiddio, o byrth ar-lein ar gyfer ysgariad a phrofiant i ddefnydd ehangach o wrandawiadau o bell a hybrid lle bo hynny’n briodol. Mae barnwyr a staff y llys bellach yn gyfarwydd ag e-fwndeli ac yn disgwyl cyflwyniadau dibynadwy, â ffocws iddynt.

Mae negeseuon barnwrol wedi bod yn gyson: croesewir enillion effeithlonrwydd, ond nid oes croeso i awdurdodau ffug, anghywirdebau neu gamgymeriadau cyfrinachedd. Rhaid i ymarferwyr sicrhau bod unrhyw gynnwys sydd wedi’i greu â chymorth AI yn gywir, yn berthnasol ac yn cydymffurfio â dyletswyddau proffesiynol.

Pryd y gall AI rwystro a sut i osgoi’r peryglon

Mae gan AI derfynau. Gall ddyfeisio ffeithiau, methu arlliwiau neu fewnforio rhagfarn o ddata hyfforddi. Mewn cyfraith teulu, lle mae deilliannau yn effeithio ar blant a bywoliaeth pobl, mae’r risgiau hynny’n bwysig. Ni ddylai ymarferwyr ganiatáu i AI ddrafftio honiadau, pwyso hygrededd neu ddisodli greddfau diogelu.

Mae’r camgymeriadau hyn yn achosi oedi, cost y gellir ei osgoi a sylwadau barnwrol anffafriol. Rhaid gwirio pob dyfyniad yn erbyn ffynhonnell ddibynadwy ac olrhain pob ffigwr yn ôl i’r datgeliad. Ni ddylid rhoi deunydd sensitif mewn offer cyhoeddus neu rai a ddefnyddir gan brynwyr. Pan ddefnyddir AI, dylai cwmnïau ddogfennu’r gwiriadau sydd wedi’u gwneud a sicrhau bod cyfreithiwr cyfrifol yn cymryd perchnogaeth o’r allbwn.

Y llinell waelod: clyfrach, mwy diogel a bob amser dan arweiniad dynol

Mae AI yn ail-lunio mecaneg ymarfer teulu yng Nghymru a Lloegr. Mae yna elfen agored i dechnoleg sydd wirioneddol yn gwella effeithlonrwydd a mynediad at gyfiawnder.

Mae pob teulu yn unigryw, a dim ond ymarferwyr profiadol all gydbwyso’r gyfraith, tystiolaeth a ffactorau dynol gydag empathi ac atebolrwydd. Mae’r rhain yn ddyfarniadau na all unrhyw system awtomataidd eu copïo.