Datod y cwlwm: canllaw cam wrth gam i setliadau ariannol ar ysgariad

Pan ddaw perthynas i ben, mae’r effaith emosiynol yn aml yn waeth oherwydd ansicrwydd ynghylch y dyfodol. Mae gorchymyn terfynol yn dod â phriodas i ben yn ffurfiol, ond mae’n gadael un mater hollbwysig heb ei gyffwrdd: eich rhwymedigaethau ariannol i’ch gilydd.

Mae nifer o gleientiaid yn synnu o glywed nad yw ysgariad yn dod â chysylltiadau ariannol i ben yn awtomatig. Oni bai bod gorchymyn llys yn delio â nhw ac yn eu gwrthod, gall eich hawliadau ariannol yn erbyn eich gilydd aros ar agor am flynyddoedd lawer. Felly, gall cyn-briod wneud hawliad ymhell ar ôl yr ysgariad, o bosib yn erbyn asedau, incwm, etifeddiaeth neu bensiwn rydych chi’n ei gronni yn y cyfamser.

Mae un eithriad pwysig: mae priod sy’n ailbriodi cyn gwneud cais i’r llys fel arfer yn colli’r hawl i gyflwyno’r rhan fwyaf o hawliadau dros eu hunain. Dyma un rheswm pam mae cael cyngor cyn ailbriodi mor bwysig.

Mae cyrraedd ymdeimlad o ddiweddglo yn golygu datod eich cyllid yn iawn. Yr hyn sy’n dilyn yw canllaw ymarferol, dan arweiniad cyfreithiwr, ar sut i ymdrin ag ymwahanu ariannol yn adeiladol, yn effeithlon a chyda diogelwch hirdymor mewn golwg.

Cam 1: Gosod y sylfaen yn gynnar a rheoli pwysau uniongyrchol

Mae’r broses o gyrraedd setliad teg yn dechrau ymhell cyn i unrhyw waith papur ffurfiol gyrraedd y llys. Mae cymryd cyngor cyfreithiol arbenigol yn gynnar yn eich helpu i ddeall eich hawliau tebygol a chynllunio strategaeth realistig o’r diwrnod cyntaf.

Ochr yn ochr â’r cynllun hirdymor, mae angen rhoi sylw i bwysau uniongyrchol gwahanu. Yn aml, mae cwestiynau ymarferol yn codi yn gyntaf: pwy fydd yn talu’r morgais, y rhent a biliau’r cartref tra bod y trafodaethau’n parhau? A oes angen cymorth ariannol dros dro ar y naill neu’r llall ohonoch?

Mae cytuno ar drefniadau dros dro yn gynnar yn helpu i gadw pethau’n sefydlog gartref, yn enwedig pan mae plant yn y cwestiwn. Os na ellir dod i gytundeb, gall y llys orchymyn cynhaliaeth dros dro, a elwir yn gynhaliaeth sy’n aros am achos. Mewn rhai achosion, gall hefyd orchymyn i un parti gyfrannu at gostau cyfreithiol y llall.

Mae paratoi’n gynnar hefyd yn bwysig oherwydd gall gymryd amser i gael gafael ar ddogfennau ariannol. Er enghraifft, gall cynllun pensiwn gymryd hyd at dri mis i ddarparu gwerth trosglwyddo cyfatebol arian parod (CETV), felly mae’n synhwyrol gofyn am un yn gynnar.

Ochr yn ochr â gwybodaeth pensiwn, dechreuwch gasglu gwaith papur allweddol, gan gynnwys:

• Datganiadau morgais a phrisiadau eiddo diweddar neu brisiadau asiantau tai
• Datganiadau banc, cynilion a cherdyn credyd, fel arfer yn cwmpasu’r 12 mis diwethaf
• Manylion buddsoddiadau, ISAs, cyfranddaliadau ac unrhyw fuddiannau busnes
• Slipiau cyflog, ffurflenni P60 neu ffurflenni treth sy’n dangos eich incwm
• Manylion unrhyw ddyledion a rhwymedigaethau.

Mae cael y wybodaeth yma wrth law yn gwneud y cam nesaf, sef cyfnewid datgeliadau, yn llawer cyflymach ac yn rhatach.

Cam 2: Tryloywder a datgelu gwirfoddol

Mae unrhyw setliad ariannol teg yn dibynnu ar ddatgelu ariannol llawn a gonest. Mae gan y ddau briod ddyletswydd i’w ddarparu, a gellir rhoi cytundeb sy’n seiliedig ar wybodaeth anghyflawn neu gamarweiniol o’r neilltu yn ddiweddarach. Yn hytrach na rhuthro i anghydfod costus, y ffordd fwyaf adeiladol fel arfer yw cyfnewid gwybodaeth ariannol yn wirfoddol yn gynnar.

Mae nifer o gyplau yn defnyddio Ffurflen E, sef datganiad ariannol safonol y llys, hyd yn oed pan nad oes cais llys wedi’i wneud. Mae’n rhoi fframwaith cyson sy’n cwmpasu incwm, asedau, rhwymedigaethau, pensiynau ac anghenion yn y dyfodol.

Cyfnewid y ffurflenni ar yr un pryd yw’r arfer gorau fel arfer, fel bod y ddau barti yn darparu eu gwybodaeth gyda’i gilydd ac ni all y naill na’r llall addasu eu datgeliad i ddatgeliad y llall.

Os oes bylchau neu fannau annelwig yn ymddangos, gall eich cyfreithiwr godi cwestiynau wedi’u targedu i’w hegluro. Mae tryloywder llwyr yn golygu bod unrhyw gytundeb a gyrhaeddwch yn seiliedig ar ddarlun ariannol clir. Unwaith y bydd y ffigyrau’n hysbys, mae’r sylw’n aml yn troi at yr asedau sy’n anoddach i roi gwerth arnynt.

Cam 3: Rhoi gwerth ar asedau cymhleth

Mae nifer o achosion yn cynnwys mwy na chyfrifon banc a chartref y teulu. Lle mae asedau cymhleth, fel busnes teuluol, eiddo masnachol, portffolio o fuddsoddiadau neu eiddo gwerthfawr, mae’n aml o fudd i’r ddau barti gyfarwyddo arbenigwr annibynnol ar y cyd yn gynnar.

Fel arfer, mae hyn yn golygu cytuno ar arbenigwr addas, paratoi llythyr ar y cyd a rhannu’r gost. Mae prisiad ar gyfarwyddir ar y cyd yn osgoi ‘brwydr yr arbenigwyr’ costus ac yn rhoi ffigwr gwrthrychol i’r ddwy ochr a’u cyfreithiwr negodi ag ef.

Os yw achos eisoes wedi cychwyn, dim ond gyda chaniatâd y llys y gellir defnyddio tystiolaeth ychwanegol, a bydd y llys fel arfer yn disgwyl un arbenigwr ar y cyd lle bo modd.

Gyda darlun ariannol llawn a’r asedau allweddol wedi’u prisio, mae’r partïon yn y sefyllfa orau i ddechrau trafod canlyniadau posibl.

Cam 4: Trafodaeth adeiladol a datrys anghydfodau y tu allan i’r llys

Unwaith mae’r sefyllfa ariannol yn glir, gellir dechrau trafodaeth ystyrlon. Gall hyn ddigwydd drwy drafodaeth uniongyrchol, gohebiaeth dan arweiniad cyfreithiwr neu ffurf strwythuredig o ddatrys anghydfodau y tu allan i’r llys. Y nod yw cytundeb bwrpasol sy’n diwallu anghenion y ddau barti.

Mae cyfryngu yn aml yn arbennig o effeithiol. Mewn amgylchiad cyfrinachol, mae cyfryngwr diduedd yn eich helpu i ganolbwyntio ar ddatrysiadau ymarferol yn hytrach na gwrthdaro. Mae’r cyfryngwr yn hwyluso’r drafodaeth heb ochri na gorfodi penderfyniad a gall helpu i wneud sgyrsiau anodd yn haws i’w rheoli.

Mae opsiynau eraill yn cynnwys:

• Cyfraith gydweithredol, lle mae pob parti a’u cyfreithiwr yn ymrwymo i ddatrys materion drwy gyfarfodydd bord gron
• Datrysiad anghydfod ariannol preifat (FDR), lle mae partïon yn penodi ymarferydd profiadol ar y cyd i roi safbwynt niwtral o ganlyniadau tebygol, yn debyg i’r hyn y byddai barnwr yn ei wneud mewn gwrandawiad FDR yn y llys
• Canolwr, lle mae canolwr yn gwneud penderfyniad rhwymol, yn aml yn gyflymach ac yn fwy hyblyg na’r llys.

Cyn gwneud cais i’r llys am orchymyn ariannol, rhaid i’r ymgeisydd fynychu Cyfarfod Gwybodaeth ac Asesu Cyfryngu (MIAM). Mae gan y llys bwerau cryf i annog datrys anghydfodau y tu allan i’r llys. Gall ohirio achos fel y gall partïon roi cynnig arno a gall ystyried gwrthodiad afresymol parti i ymgysylltu pan yn penderfynu ar gostau.

Sut bynnag y byddwch chi’n dod i gytundeb, mae’r cam nesaf yr un fath: ei droi’n orchymyn gyfreithiol rwymol.

Cam 5: Diogelu eich dyfodol gyda gorchymyn cydsyniad

Hyd yn oed os ydych chi a’ch priod wedi cytuno ar bopeth yn gyfeillgar, a hyd yn oed os oes dim ond ychydig o asedau, ychydig o incwm a dim pensiynau i’w rhannu, mae’n hanfodol cofnodi’r cytundeb mewn gorchymyn cydsyniad ffurfiol.

Gorchymyn llys yw gorchymyn cydsyniad sy’n nodi’r telerau ariannol y cytunwyd arnynt. Yn hollbwysig, gall hefyd ddiystyru hawliadau ariannol pob parti yn y dyfodol yn erbyn y llall. Heb orchymyn o’r fath, mae’r hawliadau hynny’n parhau ar agor.

Bydd eich cyfreithiwr yn drafftio’r gorchymyn ac yn ei gyflwyno i’r llys gyda datganiad gwybodaeth (Ffurflen D81) yn crynhoi amgylchiadau ariannol pob parti. Pan fo pensiwn i’w rannu, rhaid darparu’r atodiad pensiwn perthnasol hefyd.

Gellir gwneud y cais ar ôl i’r gorchymyn amodol gael ei gyhoeddi, ond dim ond ar ôl i’r gorchymyn terfynol gael ei wneud y daw’r gorchymyn i rym. Ar ôl ei gymeradwyo, mae’r gorchymyn yn gyfreithiol rwymol.

Lle bo’n briodol, gall y gorchymyn ddarparu toriad llwyr, gan ddod â phob cysylltiad ariannol rhyngoch i ben, gan gynnwys cynhaliaeth barhaus a hawliadau yn erbyn incwm ac asedau yn y dyfodol.

Nid yw toriad llwyr yn addas bob amser. Lle mae angen cynhaliaeth barhaus ar un priod, gall hawliadau ariannol aros ar agor am hyd y taliadau. Mae gorchymyn wedi’i ddrafftio yn ofalus yn rhoi sicrwydd ac amddiffyniad parhaol i’r ddau barti.

Y dewis olaf: achosion unioni ariannol 

Dylid ystyried y llys fel rhwyd ddiogelwch yn hytrach na man cychwyn. Gall ymgyfreitha fod yn ddrud, cymryd llawer o amser ac yn straen, ac mae’n cymryd y penderfyniad terfynol allan o’ch dwylo. Fodd bynnag, os na ellir dod i gytundeb, mae cyflwyno cais am unioni ariannol yn cychwyn proses llys strwythuredig:

• Yr apwyntiad cyntaf: yn y gwrandawiad, mae’r llys yn nodi’r materion dan sylw, yn penderfynu pa ddatgeliad pellach neu dystiolaeth arbenigol sydd ei angen ac yn rhoi cyfarwyddiadau i’r achos symud ymlaen
• Y gwrandawiad FDR: gwrandawiad setliad allweddol ‘heb ragfarn’ lle mae’r barnwr yn rhoi syniad o’r canlyniad tebygol pe bai’r achos yn mynd i’r llys. Y nod yw annog setliad gyda chyfeiriad barnwrol clir, ac mae nifer o achosion yn setlo ar y cam hwn neu’n fuan ar ôl hynny.
• Y gwrandawiad terfynol: os na chaiff yr achos ei setlo, bydd barnwr gwahanol yn clywed tystiolaeth gan y ddau barti ac yn gwneud gorchymyn ariannol terfynol rhwymol.

Hyd yn oed ar ôl i’r achos ddechrau, mae setliad yn parhau i fod yn opsiwn. Gall y partïon ddod i gytundeb o hyd a gofyn i’r llys wneud gorchymyn cydsyniad ar unrhyw gam yn y broses.

Diogelu eich dyfodol ariannol

Nid oes rhaid i wahaniad ariannol olygu brwydr elyniaethus yn y llys. Drwy gymryd cyngor cynnar, bod yn dryloyw ynglŷn â’ch cyllid, archwilio ffyrdd adeiladol o ddatrys materion a chofnodi’ch cytundeb mewn gorchymyn cydsyniad wedi’i ddrafftio’n briodol, gallwch amddiffyn eich dyfodol ariannol a chau’r bennod hon gyda sicrwydd.