Bydd datblygu canolfan ddata yng Nghymru yn sbarduno’r economi, yn ôl ford gron

Gallai Cymru fod ar drothwy cyfle economaidd sylweddol yn dilyn dynodi dau barth twf AI mawr – un yng ngogledd Cymru (Ynys Môn) a’r llall yn y de (rhwng Magwyr a Phen-y-bont ar Ogwr).

Yn ganolog i’w llwyddiant, fydd datblygu campysau canolfannau data. Gallai’r rhain greu cadwyni cyflenwi cadarn a chefnogi mwy nag 8,000 o swyddi, gan gyfrannu at fuddsoddiad o tua £10bn ar draws y rhanbarth.

Daeth ford gron arbennig HCR Law, a gynhaliwyd yn ein swyddfa yng Nghaerdydd dan arweiniad y Partner Lauren Perdikis a’r Cyfarwyddwr Cyfreithiol Gareth Davies, â chynrychiolwyr allweddol o’r diwydiant ynghyd. Roedd y rhain yn cynnwys datblygwyr canolfannau data, buddsoddwyr, gweithwyr proffesiynol a chynghorwyr y sector cyhoeddus o bob cwr o dde Cymru, a fu’n trafod y cyfleoedd a’r pryderon.

Achos cadarn dros fuddsoddi mewn canolfannau data

Mae Cymru wedi bod wrth wraidd y chwyldro diwydiannol ers dwy ganrif gyda’i hanes o fwyngloddio a gweithgynhyrchu. Ond nid yw’r wlad bob amser wedi gallu manteisio yn llawn.

Oes modd i bethau fod yn wahanol y tro hwn? Mae’r achos dros fuddsoddiad ariannol yn gadarn – mae canolfannau data yn ddeniadol i fuddsoddwyr fel ffrydiau incwm sefydlog, hirdymor wedi eu cefnogi gan berthnasoedd cytundebol cryf gyda defnyddwyr. Ystyrir y sector yn faes buddsoddi dibynadwy i gronfeydd pensiwn a buddsoddwyr sefydliadol.

Beth am gefnogaeth y cyhoedd? Gan fod treftadaeth ddiwydiannol Cymru wedi gadael etifeddiaeth amgylcheddol gymysg ar ei hôl, mae’n debygol y gallai cymunedau ledled Cymru gymryd safbwynt mwy pragmatig na rhannau eraill o’r DU.

Maen nhw’n deall ei bod hi bob amser yn debygol y bydd cyfaddawd rhwng adfywio, swyddi a chyfleoedd sgiliau newydd – a’r angen am ddatblygiad strategol.

Ond roedd pawb yn cydnabod fod angen i’r sector godi ymwybyddiaeth o fanteision datblygu cyn i unrhyw farn negyddol ymsefydlu.

Bydd angen uwchraddio seilwaith hanfodol, fel gwelliannau rhwydwaith grid, i sicrhau bod modd adeiladu canolfannau data newydd ar y raddfa sydd ei hangen. A bydd y rhain o fudd i’r gymuned gyfan, nid dim ond y datblygiadau arfaethedig.

Trafododd y ford gron hefyd system gynllunio gwan y DU a all arafu prosiectau am flynyddoedd.

Ond mae arwyddion cadarnhaol bod system gynllunio Cymru yn addasu i geisiadau cynyddol ar gyfer canolfannau data, gyda Chytundebau Perfformiad Cynllunio (PPAs) yn chwarae rhan allweddol wrth sicrhau adnoddau ac amserlenni.

Fodd bynnag, mae pryderon ynghylch gallu awdurdodau lleol i reoli ceisiadau cymhleth yn effeithlon. Gall cyflwyno cyfundrefn caniatâd seilwaith roi mwy o straen ar adnoddau ac oedi prosesau cynllunio eraill.

Mae’n anodd gorbwysleisio pwysigrwydd buddsoddiad strategol, hirdymor mewn swyddogaethau cynllunio i gynnal gwybodaeth sefydliadol a chefnogi datblygiad cynaliadwy.

Mae datblygu canolfannau data o fudd i’r gymuned

Mae’r sector canolfannau data yn cael ei ystyried i fod yn flaengar o ran darparu cymwysterau amgylcheddol uchel fel rhan o ddatblygiadau arfaethedig.

Mae trwyddedu amgylcheddol, yn enwedig gan Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC), yn her sylweddol, gan gymryd mwy na dwy flynedd yn aml ar gyfer cymeradwyo sy’n gysylltiedig ag allyriadau a generaduron wrth gefn.

Ond unwaith eto, mae neges gadarnhaol yma sydd angen ei deall yn ehangach.

Mae diwydiant y canolfannau data ar y blaen i sectorau eraill. Bydd technoleg sy’n esblygu’n gyflym o gymorth – un enghraifft yw bod mwy o ganolfannau data bellach yn gweithredu dolenni dŵr caeedig. Mae hwn yn ffordd cynaliadwy o oeri lle mae dŵr yn cylchredeg yn barhaus o fewn pibellau wedi’u selio i gael gwared â gwres o weinyddion – heb anweddu byth. Mae’r sector hefyd yn nodedig am ei ddefnydd uwch o ynni adnewyddadwy.

Mae capasiti a seilwaith y grid yn parhau i fod yn bryderon pwysig, gyda heriau’n deillio o dirwedd unigryw Cymru a sensitifrwydd gwleidyddol o amgylch llinellau uwchben.

Efallai y bydd Deddf newydd Seilwaith Cymru yn gwella prosesau ar gyfer prosiectau mawr, ond gallai dadleuon gwleidyddol, fel y rhai sy’n ymwneud â llinellau tanddaearol yn erbyn llinellau uwchben, effeithio ar amserlenni.

Ymrwymiadau cadwyn gyflenwi yn golygu mwy o gyfleoedd i fusnesau bach a chanolig lleol

Mae’r drafodaeth am y gadwyn gyflenwi yn tynnu sylw at gymhlethdod adeiladu canolfannau data sy’n cynnwys nifer o gontractwyr a chyflenwyr, gyda galwadau am gyfleoedd cliriach i fusnesau bach a chanolig lleol elwa o brosiectau seilwaith mawr o’r fath.

Mae ymdrechion ar y gweill i ddatblygu siarteri cynaliadwyedd a strategaethau caffael sy’n cynnwys targedau gwariant lleol, ochr yn ochr ag ymgysylltu â busnesau bach a chanolig i wneud y mwyaf o fuddion economaidd rhanbarthol.

Cyfle unwaith mewn cenhedlaeth i Gymru

Dywedodd Partner Eiddo HCR Law, Lauren Perdikis: “Roedd pawb o amgylch y bwrdd yn unfrydol mai cyfle unwaith mewn cenhedlaeth i Gymru yw hwn. Oherwydd hyn, dylai datblygwyr a buddsoddwyr a allai feddwl amdanynt eu hunain fel cystadleuwyr roi materion unigol o’r neilltu a chydweithio i gyflwyno stori unedig, ffeithiol i gymunedau a rhanddeiliaid, gan gydbwyso tryloywder â disgwyliadau realistig. Mae hon yn stori newyddion da i Gymru os ydym yn cydweithio.”

Gyda chefnogaeth gan y Senedd, Llywodraeth y DU, buddsoddwyr, datblygwyr a chymunedau lleol, gallai Cymru fanteisio’n llawn ar chwyldro digidol y DU.